Constitutioneel eczeem Richtlijn JGZ

Atopische dermatitis, Atopisch eczeem

 

Huidafwijking

Roodheid (erytheem), schilfers (squamae), bultjes (papels), blaasjes (vesikels) en korsten (crustae). Bij langdurig bestaande ontsteking en krabben treedt vergroving van het huidrelief (lichenificatie) op. Ook is er sprake van een droge huid en vaak van keratosis pilaris.

Bij de donkere huid zijn er vaak multipele kleine jeukende bultjes (papeltjes) en verder alleen een droge huid. Bij krabben bij de donkere huid worden er minder snel wondjes gezien, maar treedt sneller vergroving van het huidrelief (lichenificatie) op, waardoor donkere, ruwe, verdikte huidgebieden worden gezien op deze locaties en er ook vaak pigmentverschuivingen optreden.

Als er behoefte is aan een manier om de ernst te scoren (bijvoorbeeld om behandeling te monitoren) is de Three Item Severity-score (TIS-score) handzaam. Op basis hiervan kan men eventueel het eczeem indelen in groepen gebaseerd op de mate van ernst. De meest representatieve huidafwijking wordt beoordeeld op:

  • Mate van roodheid (erytheem): score 0-3 (1 = geen tot licht erytheem, 2 = zichtbaar, niet ernstig, 3 = ernstig erytheem).
  • Mate van zwelling (oedeem): score 0-3 (1 = geen tot licht oedeem, 2 = zichtbaar, niet ernstig, 3 = ernstig oedeem).
  • Mate van krabeffecten (excoriaties): score 0-3 (1 = geen tot lichte effecten, 2 = zichtbaar, niet ernstig, 3 = ernstige effecten)

Hiervoor worden scores gegeven. Op basis van de opgetelde scores wordt het eczeem ingedeeld in:

  • Een licht erytheem, weinig tot geen oedeem en geen tot geringe excoriaties tellen op tot TIS-score < 3: droge huid/ mild eczeem.
  • Wanneer er sprake is van excoriaties als gevolg van de jeuk: TIS-score 3-5: matig eczeem.
  • Wanneer er sprake is van duidelijk erytheem en oedeem en ernstige jeuk, TIS-score ≥ 6 : ernstig eczeem.

Symptomen

Gaat per definitie gepaard met veel jeuk.

Leeftijdsvoorkeur

Ongeveer 80% begint in het 1e levensjaar, vaak na 3-4 maanden.

Oorzaak

Multipele genetische en omgevingsfactoren.

Incidentie

Prevalentie bij kinderen is 10-20%. Geassocieerd met familiaire voorgeschiedenis met voedselallergie, astma, hooikoorts en/of constitutioneel eczeem (atopische constitutie/atopiesyndroom).

Voorkeurslokalisatie

Leeftijd 0-2 jaar: wangen (met vrijlating rondom neus en mond), voorhoofd, romp, strekzijde van extremiteiten. Leeftijd 2-10 jaar: elleboogsplooien, knieholten, polsen, enkels.

Leeftijd > 10 jaar: gelaat, nek, hals, handen, voeten, buigzijde armen en benen.

Beloop

Beloop is vaak chronisch/recidiverend.

Bijzonderheden

Vaak zijn er secundaire krabeffecten. Korsten (crustae) duiden op secundaire impetiginisatie (behandeling is vergelijkbaar met krentenbaard (impetigo).

Beleid

Voorlichting
  • Ter wille van het zelfmanagement en de therapietrouw zijn eenduidige voorlichting en begeleiding door JGZ-professionals aan kinderen en aan ouders van kinderen met constitutioneel eczeem, gericht op somatische en psychosociale aspecten van het kind en het gezin, wenselijk. Deze voorlichting en begeleiding zijn aanvullend en afgestemd op de behandeling en begeleiding door de huisarts en/of de tweede lijn. De inhoud van deze voorlichting volgt in de diverse andere aanbevelingen.
  • Alle kinderen met constitutioneel eczeem en hun ouders dienen op de hoogte worden gesteld van het bestaan van de Vereniging voor Mensen met Constitutioneel Eczeem (VMCE): www.vmce.nl.
  • Om ouders te ondersteunen in het omgaan met jeuk bij eczeem is heldere voorlichting nodig over het uitvoeren van de voorgeschreven zalfbehandelingen, de verzorging van de droge huid en factoren die jeuk verergeren (zoals warmte, bepaalde kleding, stress).
Behandeling

De volgende pijlers verdienen aandacht in de behandelingvan constitutioneel eczeem, TIS-score 0-3:

  1. Optimaliseren van de huidbarriere:
  • Bij constitutioneel eczeem lijkt het gegeneraliseerde gebruik van indifferente zalf zinvol, waarbij het de aanbeveling verdient de keuze voor een middel door de patient mee te laten bepalen.
  • Bewust maken van factoren die de huid uitdrogen, zie droge huid. Door de huid in te vetten na watercontact kan uitdrogen worden voorkomen.
  • Bij de behandeling van constitutioneel eczeem wordt occlusie met een verbandpak bij jonge kinderen of andere verbandmaterialen bij oudere kinderen (met iets wat dicht op de huid komt, zoals leggings en T-shirts) geadviseerd vanwege het versterken van de werking van de zalven en ter jeukstilling (betere inwerking van de zalf).
  1. De aanwezige ontsteking, die de jeuk veroorzaakt, verminderen in de huid met lokale immunosuppressiva (meestal corticosteroidpreparaten), vanaf TIS-score 3-5: • Constitutioneel eczeem kan niet genezen worden, maar kan wel optimaal behandeld worden. Dit betekent dat met de huidige behandelingen een kind met eczeem nauwelijks tot geen jeuk meer hoeft te hebben. Indien dit wel het geval is, betekent dit dat de diagnose mogelijk niet goed is, maar ook moet overwogen worden of het eczeem niet optimaal wordt behandeld door ouders en/of professionals.
Verwijzing
  • Verwijzing naar huisarts bij TIS-score < 3 waarbij behandeling binnen een week geen verbetering geeft en sowieso vanaf TIS-score 3-5.
  • Verwijzing naar gespecialiseerde hulpverleners is nodig als er sprake is van veelvuldig krabben en psychosociale problemen die het dagelijks leven verstoren.
  • Bij tekenen van huidinfectie bij kinderen met eczeem dient de JGZ te verwijzen naar de huisarts voor mogelijke aanvullende antibacteriele of antivirale behandeling. Voor preventie van huidinfecties wordt goede algemene huidverzorging geadviseerd. Door de verminderde huidbarriere kunnen deze infecties sneller lokaal uitbreiden en soms systemisch. Belangrijk blijft het aanwezige eczeem door te behandelen.
  • Voor de onderzochte complementaire behandelwijzen bij constitutioneel eczeem is weinig tot geen bewijs van voldoende kwaliteit beschikbaar. Tevens hebben sommige complementaire behandelwijzen een (mogelijk) nadelig effect, zoals het risico op het ontstaan van een allergische contactdermatitis bij het gebruik van essentiele olien en bij het gebruik van Chinese herbal drugs is hepatotoxiciteit beschreven. Vanuit de jeugdgezondheidszorg kunnen verschillende complementaire behandelwijzen ter behandeling van constitutioneel eczeem niet worden aangeraden en het gebruik van Chinese herbal drugs dient te worden afgeraden.
Rol van enkele factoren in de behandeling van eczeem
  • Het kind met constitutioneel eczeem en zijn ouders dienen geinformeerd te worden over het feit dat een aantal niet-allergische factoren de jeuk en het constitutioneel eczeem doen verergeren, zoals het dragen van kleding van textiel met een ruwe vezel (bijvoorbeeld wol), zweten en warm weer, ziek zijn, stress en klimaat (verergering in de winter of juist in de zomer). • Voor de preventie van CE wordt een partieel hydrolysaat niet aanbevolen en een intensief hydrolysaat sterk afgeraden. Zie hiervoor ook de in ontwikkeling zijnde JGZ-richtlijn voedselallergie. Vast voedsel kan bij een kind met constitutioneel eczeem vanaf de leeftijd van 4 maanden worden aangeboden, te starten met groenten en fruit. Zie hiervoor ook de in ontwikkeling zijnde JGZ-richtlijn voedselallergie.
  • Een eliminatiedieet zonder voedingsallergenen is niet effectief gebleken als behandeling van het eczeem. Een uitzondering hierop vormen kinderen jonger dan 6 maanden met eczeem die onvoldoende reageren op adequate behandeling, met een koemelkallergie bewezen door middel van een dubbelblinde provocatietest met als late reactie eczeem (minder dan 10% van de kinderen met eczeem).